Voor je start

1. Wat is een Vrijwilligerskorps?

Een team van vrijwilligers dat je kan activeren op het moment dat er nood is aan helpende handen in je gemeente (of naburige gemeenten), bij crisis of noodsituatie.

Op die manier kan je als lokaal bestuur snel beroep doen op daartoe getrainde en/of geselecteerde vrijwilligers om een precaire of uitzonderlijke situatie de baas te kunnen, zoals na een hevige storm, omdat er (tijdelijk of langer) geen drinkbaar water beschikbaar is, omdat een deel van de bevolking dreigt geïsoleerd te raken, bv. bij een gezondheidscrisis.

Een vrijwilligerskorps zorgt ervoor dat er een georganiseerde en goed voorbereide groep vrijwilligers beschikbaar is, die snel en effectief kan reageren tijdens crisissituaties.

Er zijn tal van situaties om vrijwilligers in te zetten om de hoogste noden te lenigen.

Wist je dat er wereldwijd al heel wat van dit soort crisisteams actief zijn? Denk aan National Voluntary Organizations Active in Disaster in de Verenigde Staten, de Protezione Civile in Italië, Community Volunteers Ireland, maar ook dichter bij huis zijn er tal van voorbeelden te rapen, zoals 1000 Handen vzw, vrijwilligers die samen met Child Focus mee zoeken naar vermiste personen, het Rode Kruis Vlaanderen, de praktijk via het psychosociaal hulpverleningsnetwerk….

2. Waarom zou jouw lokaal bestuur starten met een Vrijwilligerskorps?

Er zijn tal van redenen te bedenken.

  1. Het lokaal bestuur is per definitie het eerste aanspreekpunt voor burgers in tijden van nood en/of crisis. Dat was duidelijk tijdens de Covid-19 crisis, en tijdens de instroom van Oekraïense vluchtelingen.
  2. Door zelf een Vrijwilligerskorps te ontwikkelen, krijg je daar als lokaal bestuur grip op:
    1. Je weet wie hulp aanbiedt, de vrijwilligers zijn bekend omdat je ze zelf zal aansturen
    2. Je kan op voorhand competenties van alle vrijwilligers in kaart brengen: als het erop aankomt verlies je geen tijd met selectie, stroomlijnen van aanvragen, want daarvoor heb je dan geen tijd.
    3. Het geeft je de kans mensen te ondersteunen, te begeleiden, en het geheel te coördineren zodat niemand voor elkaars voeten loopt.
    4. Het lokaal bestuur kan (een kern van) het Vrijwilligerskorps voorbereiden: training en opleiding aanbieden zodat vrijwilligers beter weten wat van hen verwacht wordt en hoe ze kunnen reageren in crisissituaties

Een vrijwilligerskorps biedt verschillende voordelen in crisissituaties:

  • De organisator heeft een overzicht van beschikbare vrijwilligers die in noodsituaties opgeroepen kunnen worden.
  • Vrijwilligers kunnen snel en doelgericht worden opgeroepen, waardoor een efficiënte respons mogelijk is.
  • Vrijwilligers kunnen vooraf worden voorbereid door middel van relevante trainingen en opleidingen. Je kan ervoor opteren ze pas na het voltooien van deze trainingen in te zetten.
  • Er is een duidelijke rolverdeling. Vrijwilligers begrijpen hun rol en zijn zich bewust van de taken van hulpdiensten en andere betrokkenen. Dit zorgt voor een goede samenwerking en begrip.
  • Vrijwilligers zijn op de hoogte van hun rechten en plichten, inclusief verzekeringskwesties.
  • Door vrijwilligers van tevoren in contact te brengen met hulpdiensten, wordt de samenwerking en wederzijds begrip bevorderd.
  • Vrijwilligers hebben kennis van de procedures die moeten worden gevolgd in noodsituaties.
  • Vrijwilligers kunnen betrokken worden bij oefeningen om hen voor te bereiden op echte noodsituaties.
  • Het vrijwilligerskorps biedt een antwoord op de vraag naar occasioneel en/of flexibel vrijwilligerswerk.

Het grote voordeel bij het opzetten van een eigen, gemeentelijk Vrijwilligerskorps is dat je het de vorm geeft die past bij jouw lokaal bestuur. Je geeft mensen de kans dat ze controle houden over de zaak, dat ze zich inzetten voor het normaliseren van de situatie, en dat de vrijwillige energie die op dergelijke momenten vrijkomt goed benut wordt. Door mensen te betrekken en te laten participeren, kan je extra ideeën sprokkelen en een bijkomende dynamiek tot stand brengen, waardoor de gemeente sociaal sterker wordt.

3. Wat zijn de randvoorwaarden om een vrijwilligerskorps uit te werken?

Zijn alle randvoorwaarden bij jullie voldaan voor het opstarten van een vrijwilligerskorps?

  1. Het opzetten van een vrijwilligerskorps vergt planning en voorbereiding. Het lokale bestuur moet de tijd nemen om de behoeften en mogelijkheden in kaart te brengen en de implementatie zorgvuldig te plannen.
  2. Het vrijwilligerskorps heeft financiële middelen nodig voor trainingen, uitrusting en waardering van de vrijwilligers. Een toereikend budget is essentieel voor het succes van het korps. De kostprijs hangt af van verschillende factoren: heb je al een bestand van vrijwilligers waarvan je de talenten kent, is dat goedkoper dan wanneer je van scratch moet opstarten. Als je voorbereidende opleidingen voorziet, heeft dat eveneens een budgettaire weerslag etc…
  3. Kennis over noodplanning en vrijwilligerswerk. In het lokaal bestuur is deze expertise meestal aanwezig maar bestaat er vaak nog een kloof tussen noodplanning en vrijwilligerswerk. Breng deze expertises van vrijwilligers- en noodplanningscoördinator samen. Als de expertise over noodplanning en/of vrijwilligerswerk ontbreekt in het lokaal bestuur, kan men steeds beroep doen op de expertise van respectievelijk het Vlaams Steunpunt Vrijwilligerswerk en de provinciale noodplanningscoördinator.
  4. Het vrijwilligerskorps moet een duidelijk omschreven doel en taken hebben en kan enkel aanvullend zijn op de professionele hulpdiensten. Een heldere rolverdeling tussen de vrijwilligers en andere hulpverleningsdiensten is van belang om een geïntegreerde respons te garanderen.
  5. Politieke steun om het vrijwilligerskorps uit te bouwen is zeer belangrijk. Bovendien moeten de betrokken diensten openstaan voor samenwerking met de vrijwilligers en hun inzet positief benaderen. De noodplanningscoördinator moet de meerwaarde zien.
  6. Het vrijwilligerskorps moet nauw samenwerken met andere hulpverleningsdiensten en disciplines, zoals politie, brandweer, medische diensten en sociale diensten, om een gecoördineerde respons te verzekeren. Het korps mag niet volledig los van deze diensten opereren.
  7. Een ervaren coördinator, bekend met noodplanning en in staat om een brug te slaan tussen de vrijwilligers en de andere betrokken partijen, is van onschatbare waarde voor het succesvol beheer van het vrijwilligerskorps. Daarnaast heb je ook vrijwilligerscoaches nodig die de vrijwilligers aansturen tijdens een crisis. Dat kunnen eventueel ook vrijwilligers zijn.

4. Wat is de plaats van het vrijwilligerskorps binnen noodplanning?

De vrijwilligers van het vrijwilligerskorps ondersteunen de verschillende disciplines in noodsituaties. Hun opdrachten bevinden zich steeds in de tweede lijn. Ze krijgen geen risicovolle taken.

5. Hoe verhoudt het zich ten opzichte van PSH?

De meeste lokale besturen hebben nu al een psychosociaal hulpverleningsnetwerk. Dit bestaat uit ambtenaren van de gemeente en/of vrijwilligers. Een PSH-netwerk staat in voor de opvang van niet-gewonde slachtoffers. In een onthaalcentrum wordt hulp en informatie geboden aan slachtoffers en hun verwanten. Een PSH-netwerk maakt deel uit van de gemeentelijke noodplanning en kan in uitzonderlijke gevallen verstrekt worden door dienst DSI (Dringende Sociale Interventie) van het Rode Kruis.

Er zijn enkele mogelijkheden van samenwerking tussen het PSH-netwerk en het Vrijwilligerskorps.

Voorbeeld 1

Het PSH-netwerk van de gemeente bestaat in voorbeeld 1 uit vrijwilligers en ambtenaren. De vrijwilligers van het PSH-netwerk worden opgenomen in het vrijwilligerskorps. Indien deze vrijwilligers daar interesse in hebben, kunnen ze ook andere taken opnemen zoals het vullen van zandzakjes.

Voorbeeld 2
Het PSH-netwerk bestaat enkel uit vrijwilligers. Deze worden opgenomen in het Vrijwilligerskorps. Het Vrijwilligerskorps neemt meer taken op in een noodsituatie dan psychosociale hulpverlening.

Voorbeeld 3
Het Vrijwilligerskorps en het PSH-netwerk opereren los van elkaar en krijgen andere taken maar werken wel samen in noodsituaties.


6. Hoe verhoudt het zich ten opzichte van het Rode Kruis?

De taken van Rode Kruis-Vlaanderen binnen de rampenwerking
Hulp verlenen bij rampen is een van de basisopdrachten van het Rode Kruis. Als partner van de overheid maakt de organisatie deel uit van de algemene nood- en interventieplanning en neemt bij een ramp de volgende belangrijke taken op zich: medische hulpverlening, vervoer van gewonden, logistieke-, psychosociale- en administratieve ondersteuning. Al hun vrijwilligers worden opgeleid en ondersteund door een team van vaste medewerkers en leidinggevende vrijwilligers. Zij worden ingezet binnen een vastgelegd juridisch kader en worden daarnaast voorzien van verzekering en kostenvergoeding door de organisatie tijdens hun inzet.

Opleidingen die korpsvrijwilligers bij RKV kunnen volgen via de lokale RKV afdeling (EHBO, EHPB, …)
Iemand is in nood. Wat doe je? Veel mensen raken in paniek. En weten niet wat gedaan. Nochtans kan je vaak erger voorkomen door meteen hulp te bieden. Daarom wil het Rode Kruis mensen zelfredzaam maken. Ervoor zorgen dat ze durven helpen. Zowel bij ongevallen als bij psychische problemen.

Rode Kruis-Vlaanderen organiseert Eerste hulp opleidingen voor de bevolking, gericht op het zelfredzaam zijn van burgers in geval van nood. Deze cursussen zijn echter slechts introductiesessies, na het volgen van deze sessies is men dus geen hulpverlener in het kader van de rampenwerking. De dienst interventie organiseert intern voor de vrijwillige Rode Kruis hulpverleners een aanbod aan gespecialiseerde opleidingen (Event Hulpverlening, Snelle Interventie Middelen, Rampenbestrijding etc.).

Vrijwilligers van het vrijwilligerskorps krijgen daarentegen een beperkte en brede opleiding zodat ze ondersteunende taken kunnen opnemen tijdens noodsituaties. Ze zullen dan ook niet ingezet worden voor medische opdrachten die worden behartigd door het Rode Kruis. Het is echter wel belangrijk dat lokale Rode Kruisafdeling betrokken wordt bij de opstart van een vrijwilligerskorps. Tijdens noodsituaties zullen ze immers moeten samenwerken.

Rode Kruis schetst in dit document haar rol in noodsituaties

Print Friendly, PDF & Email

Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief