Het Vlaams Parlement keurde een decreet goed om contacten tussen minderjarigen en personen veroordeeld voor bepaalde feiten te vermijden. Lees in deze Q&A wat het decreet betekent voor jouw organisatie.
Decreet houdende de verplichting voor bepaalde organisaties om een uittreksel uit het strafregister als vermeld in artikel 596, tweede lid, van het Wetboek van Strafvordering, te controleren voor bepaalde nieuwe medewerkers.
Het gaat om het zogenaamde Model 2: Model 596-2: model bestemd voor het uitoefenen van ‘een activiteit die onder opvoeding, psycho-medisch-sociale begeleiding, hulpverlening aan de jeugd, kinderbescherming, animatie of begeleiding van minderjarigen valt’. (art. 596, tweede lid, Wetboek van strafvordering)
Dit Vlaams Decreet past in het Actieplan van de Vlaamse Regering. De inhoud van het Decreet richt zich op het werken met kinderen en jongeren.
(Decreet houdende de verplichting voor bepaalde organisaties om een uittreksel uit het strafregister als vermeld in artikel 596, tweede lid van het Wetboek van Strafvordering te controleren voor bepaalde nieuwe medewerkers)
Het is verplicht nieuwe medewerkers te controleren en na te gaan of die persoon van goed en zedelijk gedrag is. Men moet van onberispelijk gedrag zijn in de omgang met minderjarigen.
Het begrip medewerkers in dit Decreet is ruim: het slaat ook op vrijwilligers. De persoon in kwestie zal moeten kunnen aantonen dat hij/zij niet veroordeeld is voor bepaalde feiten.
In de toelichting bij het decreet staan hiervan een schematisch overzicht.
Deze verplichting geldt
Het begrip op ‘structurele basis’ is verder gedefinieerd in de toelichting bij het decreet: dat kan je hier vinden.
Het Decreet is in werking getreden sinds 1 februari 2023. Het is op 24 juni gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad. Er is een decretale wijziging (28 november 25) die in voege gaat ten vroegste vanaf 1 januari 2027.
De verplichting rust op organisaties die een activiteit aanbieden die valt onder opvoeding, psycho-medisch-sociale begeleiding, hulpverlening aan de jeugd, kinderbescherming, animatie of begeleiding van minderjarigen, zoals huiswerkbegeleiding, een sportactiviteit organiseren of begeleiden voor kinderen, een knutselatelier,…
Omdat het gaat om een Vlaams Decreet is het enkel van toepassing op organisaties die onder de bevoegdheid van de Vlaamse Gemeenschap en het Vlaams Gewest vallen.
De uitzondering voor bepaalde sectoren wordt geschrapt ten vroegste vanaf 1 januari 2027. Ook voor organisaties die actief zijn in het jeugdwerk en in de armoedesector geldt er voor de vrijwilligers vanaf dan ook een verplichting een attest voor te leggen. In het jeugdwerk moet het pas opgevraagd worden bij vrijwilligers vanaf 20 jaar.
Opgestelde: De voorgestelde wijziging is momenteel nog niet definitief. De verdere uitwerking en timing zijn nog onder voorbehoud.
Alle meerderjarige medewerkers. De andere in het decreet vastgelegde voorwaarden blijven natuurlijk ook gelden.
In de oorspronkelijke decreettekst werd vooral uitgegaan van een controle bij nieuwe medewerkers. Voor bestaande medewerkers waren er enkel twee situaties waarin een controle mogelijk of verplicht kon zijn:
Functiewijziging
Wanneer een medewerker al langer actief is maar een functie opneemt die onder het toepassingsgebied van het decreet valt, moet een controle worden uitgevoerd (zoals vastgelegd in het decreet).
Bij gegronde indicatie
Een uitzonderlijke hercontrole kan plaatsvinden wanneer er een gegronde indicatie is dat dit nodig is.
Met een nieuwe decretale wijziging komt hier een bijkomende verplichting bij. Deze bepaling gaat in voege vanaf 1 januari 2027:
Ook een periodieke controle om de drie jaar van het uittreksel uit het strafregister voor bestaande medewerkers die binnen het toepassingsgebied vallen, wordt verplicht.
Dit betekent dat niet alleen nieuwe medewerkers, maar ook medewerkers die al langer in de organisatie actief zijn én met minderjarigen werken, voortaan om de drie jaar opnieuw gecontroleerd moeten worden.
Opgelet: De decretale wijziging is momenteel nog niet definitief. De verdere uitwerking en timing zijn nog onder voorbehoud.
Nee, dat is niet per definitie verplicht. Met name in de volgende gevallen:
Zorg ervoor dat je alle medewerkers op een gelijke manier behandelt en tref voorzorgsmaatregelen als een ‘goed huisvader’ zodat zowel iedereen veilig kan vrijwilligen maar ook dat mensen die ‘genieten’ van het vrijwilligerswerk voldoende beschermd zijn.
Ja. Het mag maximum een maand oud zijn.
Wie moet de controle uitvoeren?
Dat is omschreven in de draaiboeken die uitvoering geven aan dit Decreet. We kunnen uit de tekst afleiden dat het dus best iemand is die een verantwoordelijkheid heeft in de organisatie, erover waakt dat de vertrouwelijkheid gegarandeerd is én de spelregels inzake GDPR opgevolgd.
Vermits het gaat om vertrouwelijke informatie is het goed om binnen de organisatie een goed beleid te ontwikkelen over wie bevoegdheid heeft op de controle, wie er allemaal betrokken bij wordt. Maak afspraken over hoe je de informatie verder behandelt.
Spreek daarover af in de organisatie hoe je de controle uitoefent en wat de criteria zijn om iemand al dan niet een kans te geven.
Het Decreet haalt volgende elementen aan
1° contextuele gegevens;
2° het tijdsverloop sinds een mogelijke veroordeling;
3° het feit of het gaat om een veroordeling wegens feiten gepleegd ten aanzien van een minderjarige;
4° andere elementen dan de elementen, vermeld in punt 1° tot en met 3°, die de organisatie, die de medewerker aanstelt, relevant acht.
De organisatie heeft dus een zekere appreciatie-mogelijkheid. Essentieel is dat je risico’s zoveel mogelijk poogt uit te sluiten. Wees dus streng maar rechtvaardig.
Een blanco uittreksel geeft je enkel op het ogenblik van inzage de zekerheid dat de persoon in kwestie (nog) geen veroordeling heeft opgelopen op het gebied van grensoverschrijdend gedrag, niet dat deze persoon eventueel geen risico vormt.
Er zal immers enkel iets op het Uittreksel uit het Strafregister staan na veroordeling. Wie nooit tegen de lamp liep, zal dus een blanco strafblad kunnen tonen. De persoon van wie de veroordeling verjaart is, kan dat ook.
Denk er dus altijd aan om naast het formele in orde zijn (attest opgevraagd) je best ook de nodige voorzorgsmaatregelen neemt om elke vorm van misbruik of overschrijdend gedrag te vermijden. Maak een risicoanalyse, zorg ervoor dat er voldoende controle en opvolging is van alle vrijwilligers.
Opgelet!
Het Decreet legt de plicht voor het opvragen op voor nieuwe medewerkers. Dat impliceert dat er voor de bestaande vrijwilligers, die al jaren meedraaien geen controle wordt uitgevoerd. Het is nuttig om het beleid van je organisatie door te lichten, en eventueel de passende maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat er geen incidenten gebeuren.
Het decreet laat evenwel niet toe dat je de al bestaande medewerkers screent.
De regelgeving rond het opvragen van een uittreksel uit het strafregister is de afgelopen jaren gewijzigd en uitgebreid. Naast het decreet grensoverschrijdend gedrag, dat hierboven wordt toegelicht, gelden er ook bepalingen voor bepaalde sectoren – bijvoorbeeld in het mozaïekdecreet voor de woonzorgvoorzieningen en in het decreet voor opvang baby’s en peuters.
Onderstaand schema brengt structuur in de verschillende verplichtingen: het toont per decreet welke organisaties een USR moeten vragen, bij wie je het wanneer moet opvragen en wanneer de regelgeving effectief in werking treedt.
| Decreet | Welke organisaties moeten het opvragen? | Bij wie moet je het uittreksel opvragen | Uitzondering | Voorwaarde | Wanneer opvragen? | Bewaren van uittreksel? | Vanaf wanneer in voege? | Informatiebron |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Huidig Decreet Uittreksel Strafregister (3/6/22) | opvoeding, psycho-medisch-sociale begeleiding, hulpverlening aan de jeugd, kinderbescherming, animatie of begeleiding van minderjarigen | alle meerderjarige medewerkers | niet bij vrijwilligers uit armoedesector en jeugdwerk | Rechtstreeks en structureel contact met minderjarigen | bij nieuwe aanstelling en bij gegronde redenen of functieaanpassing | Nee | 1 feb 2023 | https://codex.vlaanderen.be/PrintDocument.ashx?id=1037169&datum=&geannoteerd=true&print=false |
| Decretale wijziging Decreet Uittreksel Strafregister (28/11/25) | opvoeding, psycho-medisch-sociale begeleiding, hulpverlening aan de jeugd, kinderbescherming, animatie of begeleiding van minderjarigen | alle meerderjarige medewerkers | bij vrijwilligers in jeugdwerk pas vanaf 20 jaar | Rechtstreeks en structureel contact met minderjarigen | bij nieuwe aanstelling en periodieke controle om de 3 jaar | Nee | 1 jan 2027 | https://www.vlaanderen.be/vlaamse-regering/beslissingen-van-de-vlaamse-regering/wijziging-decreet-verplichting-voor-bepaalde-organisaties-om-uittreksel-uit-strafregister-te-controleren-voor-bepaalde-nieuwe-medewerkers-modaliteiten-en-controle |
| Decreet houdende de organisatie van kinderopvang van baby’s en peuters (20/4/12) | Kinderopvang van baby’s en peuters | alle meerderjarige medewerkers | / | Rechtstreeks en regelmatig contact met de opgevangen kinderen | bij nieuwe aanstelling en om de 3 jaar | bewaarplicht van 3 jaar | 1 jan 2024 | https://codex.vlaanderen.be/Portals/Codex/documenten/1021827.html |
| Decreet voor zorgaanbieders voor personen met een handicap (19/12/25) | Organisaties voor personen met een handicap | alle meerderjarige medewerkers | / | Rechtstreeks werken met personen met handicap | bij nieuwe aanstelling | Nee | 24 jan 2026 | https://www.vaph.be/nieuws/2026/01/verplichte-controle-uittreksel-strafregister-bij-aanwerving-van-nieuwe-medewerkers |
| Mozaïekdecreet (13/6/25) | Woonzorgvoorzieningen (oa. wzc, lokale dienstencentra, gezinszorg, oppashulp,…) | alle meerderjarige medewerkers | / | Rechtstreeks en structureel contact met gebruikers | bij nieuwe aanstelling of bij een gegronde reden | Nee | 1 jan 2028 | https://codex.vlaanderen.be/PrintDocument.ashx?id=1031639&datum=&geannoteerd=true&print=false |
Hier kan je al de draaiboeken vinden die ondertussen gepubliceerd zijn.
Voor de jeugd- en armoedesector: Lees hier de voorlopige info.
Voor de sportsector bestaat er ondertussen een draaiboek en een stappenplan.
Voor de sector cultuur vind je hier het draaiboek (socio-culturele verenigingen en amateur kunsten) en een overzichtelijke flowchart van De Federatie
Er volgen wellicht nog draaiboeken voor andere sectoren.
Het decreet en de toelichting kan je alvast hier vinden.
